Çfarë është vërtet inteligjenca artificiale?

Një fjalë që është kudo

Është e vështirë të kalosh një javë pa dëgjuar për IA-në. Është në lajme, në reklama, në aplikacionet e telefonit tënd. Por nëse dikush do të ndalonte e do të të pyeste se çfarë është vërtet inteligjenca artificiale, mund ta kishe më të vështirë t'i përgjigjeshe nga ç'e prisje.

Provo disa pyetje të shpejta. A ka inteligjencë një gur? Qartë jo. Po një qen? Në mënyrën e vet, po, sepse percepton, mëson dhe vendos. Po një motor kërkimi, kur merr me mend çfarë po kërkon dhe rendit miliona faqe në një çast? Atë e ke më të vështirë ta quash. Fjala "inteligjencë" del e rrëshqitshme, dhe "artificiale" e bën edhe më shumë kështu.

Në vend që të ndjekësh një përkufizim të përkryer, të ndihmon ta shohësh IA-në nga dy kënde që njerëzit e fushës i përdorin vërtet. Secili të thotë diçka të vërtetë se për çfarë shërben teknologjia.

Agjenti dhe vegla

Mënyra e parë për ta parë IA-në është si arti dhe shkenca e ndërtimit të agjentëve inteligjentë. Një agjent është diçka që ndjen rrethinën e vet dhe vepron brenda saj. Frymëzimi këtu jemi ne. Si njerëz, ne e perceptojmë botën me shikim dhe dëgjim, veprojmë në të me duart tona, flasim me njëri-tjetrin, mbajmë njohuri si kryeqyteti i vendit tënd ose si të ngasësh biçikletën, dhe nga ajo njohuri arsyetojmë e vendosim. Ne gjithashtu mësojmë e ndryshojmë me kohën. Secila prej këtyre aftësive njerëzore ka një degë përkatëse të IA-së: të shohësh bëhet vizion kompjuterik, të lëvizësh bëhet robotikë, të flasësh bëhet përpunim gjuhe, të përshtatesh bëhet mësim makinash. Sipas kësaj pamjeje, qëllimi është të ndërtosh diçka që sillet, në ndonjë cep të vogël, paksa si një krijesë që mendon.

Mënyra e dytë është më e thjeshtë. IA-ja është thjesht një grup veglash. Sipas kësaj pamjeje ti je në punën e zgjidhjes së problemeve të vërteta, të renditësh foto, të zbulosh mashtrime, të përkthesh një menu, dhe IA-ja thjesht del një mjet i dobishëm për atë qëllim. S'ka ëndërr për një mendje, vetëm një punë që kryhet më mirë.

Asnjëra pamje nuk është e gjithë e vërteta, dhe s'të duhet të zgjedhësh. Pamja e veglës të mban të ndershëm për atë që sistemet e sotme bëjnë vërtet. Pamja e agjentit të kujton çfarë njerëzit prej kohësh kanë shpresuar se ato mund të bëhen një ditë.

E ngushtë sot, e përgjithshme nesër?

Ajo shpresë ka një emër. Një makinë që do të mund të bënte gjithçka që bën njeriu, të mbante një bisedë të vërtetë, të kalonte nga një lloj problemi te një krejt tjetër, të mësonte çdo aftësi, do të ishte një inteligjencë artificiale e përgjithshme. Ne s'kemi një të tillë.

Ajo që kemi vërtet, dhe e kemi me bollëk, është IA e ngushtë. Secili sistem është shumë i mirë në një gjë të vetme dhe i pafuqishëm jashtë saj. Programi që të rekomandon këngën tjetër s'ngas dot një makinë. Ai që lexon shkrimin tënd me dorë s'luan dot shah. Çdo IA mbresëlënëse që takon sot është e ngushtë, sado e zgjuar të duket. Nëse copat e ngushta do të mblidhen ndonjëherë në një mendje të përgjithshme është një nga pyetjet më të mëdha të hapura të fushës.

Ku pushon së qeni i besueshëm kjo ndarje

E ngushtë dhe e përgjithshme janë një çift i dobishëm, dhe për shumicën e IA-së rreth teje ndarja e bën punën. Ka një cep të butë që ia vlen ta dish, sepse e takon në çastin që përdor një asistent bisede të sotëm.

Shembujt më sipër lënë të kuptohet se çdo sistem është i pafuqishëm jashtë punës së vet: rekomanduesi i këngëve nuk nget dot makinë, lexuesi i shkrimit të dorës nuk luan dot shah. Kjo qëndron ende për shumicën e sistemeve në përdorim. Por një lloj më i ri modeli, i trajnuar mbi të dhëna shumë të gjera e jo për një punë të vetme, e përkthen një menu, e përmbledh një dokument, shkruan një program të shkurtër dhe e përshkruan një fotografi, të gjitha nga i njëjti model. Në fushë i quajnë modele me qëllim të përgjithshëm ose modele themelore, dhe rrinë sikleti mes dy kutive: shumë më të gjera se IA e ngushtë, dhe aspak afër një inteligjence të përgjithshme.

Fjala e ndershme për atë që bëjnë është e dhëmbëzuar. I njëjti model mund të dalë mirë në një provim të vështirë profesional dhe pastaj të dështojë në një pyetje të thjeshtë që do t'i përgjigjej një fëmijë, të thotë diçka të rreme me bindje të plotë, dhe të shkatërrohet kur një situatë e vërtetë nuk përputhet me atë mbi të cilën u trajtua. Prandaj trajtoje ndarjen e ngushtë dhe e përgjithshme si një hartë të parë të mirë e jo si vetë territorin, dhe mbaje gjerësinë veç besueshmërisë në mendje. Që një sistem mund të provojë shumë gjëra nuk është provë se e bën ndonjë prej tyre mirë.

Ku e takon tashmë

Me gjithë pyetjet e mëdha, pjesa më e madhe e IA-së e fiton bukën në heshtje. Ajo të sugjeron fjalën tjetër ndërsa shkruan dhe filtron plehrat nga kutia jote postare. Ajo zgjedh filmat dhe këngët që të vihen përpara. Ajo lexon numrat në një çek dhe tekstin në një foto. Më larg, ndihmon të lexohen imazhet satelitore për të gjetur shenja vështirësie, kap sëmundjet e të mbjellave herët nga fotot e marra me telefona e dronë, dhe kujdeset për pacientët në dhomat e spitalit.

Asnjëra prej tyre s'është një mendje e përgjithshme. Secila është një vegël e ngushtë, drejtuar te një punë e vetme dhe duke e bërë atë mirë. Kjo është forma e ndershme e IA-së sot: jo një makinë e vetme që mendon, por një kuti veglash që rritet, e jashtëzakonshme vende-vende, e kufizuar në të tjera, dhe tashmë e endur në heshtje nëpër ditën tënde të zakonshme.

Do ta shohësh të shpjeguar? Ja leksioni i regjistruar i Code for Albania për këtë temë.

Provo veten

• Ky mësim përshkruan dy mënyra për ta parë IA-në, njërën si agjent dhe tjetrën si vegël. Me fjalët e tua, cili është ndryshimi, dhe pse pamja e veglës mund të të mbajë më të ndershëm për atë që sistemet e sotme bëjnë vërtet?
• Cili është ndryshimi mes inteligjencës artificiale të ngushtë dhe asaj të përgjithshme, dhe cilit lloj i përket çdo IA mbresëlënëse që takon sot?
• Mësimi thotë se pjesa më e madhe e IA-së e fiton bukën në heshtje. Jep një shembull të përditshëm që përmend, dhe shpjego pse ai llogaritet si një vegël e ngushtë e jo si një mendje e përgjithshme.