Çfarë është vërtet inteligjenca artificiale?

Një fjalë që është kudo

Është e vështirë të kalosh një javë pa dëgjuar për IA-në. Është në lajme, në reklama, në aplikacionet e telefonit tënd. Por nëse dikush do të ndalonte e do të të pyeste se çfarë është vërtet inteligjenca artificiale, mund ta kishe më të vështirë t'i përgjigjeshe nga ç'e prisje.

Provo disa pyetje të shpejta. A ka inteligjencë një gur? Qartë jo. Po një qen? Në mënyrën e vet, po, sepse percepton, mëson dhe vendos. Po një motor kërkimi, kur merr me mend çfarë po kërkon dhe rendit miliona faqe në një çast? Atë e ke më të vështirë ta quash. Fjala "inteligjencë" del e rrëshqitshme, dhe "artificiale" e bën edhe më shumë kështu.

Në vend që të ndjekësh një përkufizim të përkryer, të ndihmon ta shohësh IA-në nga dy kënde që njerëzit e fushës i përdorin vërtet. Secili të thotë diçka të vërtetë se për çfarë shërben teknologjia.

Agjenti dhe vegla

Mënyra e parë për ta parë IA-në është si arti dhe shkenca e ndërtimit të agjentëve inteligjentë. Një agjent është diçka që dallon çfarë ndodh rreth tij dhe vepron në atë mjedis. Frymëzimi jemi ne. Si njerëz, e perceptojmë botën me shikim dhe dëgjim, veprojmë në të me duart tona, flasim me njëri-tjetrin, ruajmë njohuri si kryeqyteti i vendit ose mënyra si ngitet një biçikletë dhe, duke u mbështetur në to, arsyetojmë e vendosim. Gjithashtu mësojmë dhe ndryshojmë me kohën. Secila prej këtyre aftësive ka një degë përkatëse të IA-së: të shohësh bëhet vizion kompjuterik, të lëvizësh bëhet robotikë, të flasësh bëhet përpunim i gjuhës dhe të përshtatesh bëhet mësim makinerik (machine learning). Sipas kësaj pamjeje, qëllimi është të ndërtosh diçka që, në një fushë të kufizuar, sillet paksa si një qenie që mendon.

Mënyra e dytë është më e thjeshtë. IA-ja është thjesht një grup veglash. Sipas kësaj pamjeje ti je në punën e zgjidhjes së problemeve të vërteta, të renditësh foto, të zbulosh mashtrime, të përkthesh një menu, dhe IA-ja thjesht del një mjet i dobishëm për atë qëllim. S'ka ëndërr për një mendje, vetëm një punë që kryhet më mirë.

Asnjëra pamje nuk është e gjithë e vërteta, dhe s'të duhet të zgjedhësh. Pamja e veglës të mban të ndershëm për atë që sistemet e sotme bëjnë vërtet. Pamja e agjentit të kujton çfarë njerëzit prej kohësh kanë shpresuar se ato mund të bëhen një ditë.

E ngushtë sot, e përgjithshme nesër?

Ajo shpresë ka një emër. Një makinë që do të mund të bënte gjithçka që bën njeriu, të mbante një bisedë të vërtetë, të kalonte nga një lloj problemi te një krejt tjetër, të mësonte çdo aftësi, do të ishte një inteligjencë artificiale e përgjithshme. Ne s'kemi një të tillë.

Ajo që kemi vërtet, dhe e kemi me bollëk, është IA e ngushtë. Secili sistem është shumë i mirë në një gjë të vetme dhe i pafuqishëm jashtë saj. Programi që të rekomandon këngën tjetër s'ngas dot një makinë. Ai që lexon shkrimin tënd me dorë s'luan dot shah. Çdo IA mbresëlënëse që has sot është e ngushtë, sado e zgjuar të duket. Nëse copat e ngushta do të mblidhen ndonjëherë në një mendje të përgjithshme është një nga pyetjet më të mëdha të hapura të fushës.

Ku nuk vlen më kjo ndarje

E ngushtë dhe e përgjithshme janë një çift i dobishëm, dhe për shumicën e IA-së rreth teje ndarja e bën punën. Ka një cep të butë që ia vlen ta dish, sepse e has në çastin që përdor një asistent bisede të sotëm.

Shembujt më sipër lënë të kuptohet se çdo sistem është i pafuqishëm jashtë punës së vet: rekomanduesi i këngëve nuk nget dot makinë, lexuesi i shkrimit të dorës nuk luan dot shah. Kjo qëndron ende për shumicën e sistemeve në përdorim. Por një lloj më i ri modeli, i trajnuar mbi të dhëna shumë të gjera e jo për një punë të vetme, e përkthen një menu, e përmbledh një dokument, shkruan një program të shkurtër dhe e përshkruan një fotografi, të gjitha nga i njëjti model. Në fushë i quajnë modele me qëllim të përgjithshëm ose modele themelore, dhe nuk hyjnë mirë në asnjërën nga dy kutitë: shumë më të gjera se IA e ngushtë, dhe aspak afër një inteligjence të përgjithshme.

Po ta themi hapur, aftësia e tyre është me hope. I njëjti model mund të dalë mirë në një provim të vështirë profesional dhe pastaj të dështojë në një pyetje të thjeshtë që do t'i përgjigjej një fëmijë, të thotë diçka të rreme me bindje të plotë, dhe të shkatërrohet kur një situatë e vërtetë nuk përputhet me atë mbi të cilën u trajtua. Prandaj trajtoje ndarjen e ngushtë dhe e përgjithshme si një hartë të parë të mirë e jo si vetë territorin, dhe mbaje gjerësinë veç besueshmërisë në mendje. Që një sistem mund të provojë shumë gjëra nuk është provë se e bën ndonjë prej tyre mirë.

Ku e has tashmë

Pavarësisht pyetjeve të mëdha, pjesa më e madhe e IA-së kryen në heshtje detyra të zakonshme. Ajo të sugjeron fjalën tjetër ndërsa shkruan dhe filtron postën e padëshiruar. Zgjedh filmat dhe këngët që të shfaqen, lexon numrat në një çek dhe tekstin në një fotografi. Në fusha të tjera, ndihmon në leximin e imazheve satelitore për të dalluar shenja problemesh, zbulon herët sëmundjet e bimëve nga fotografitë e bëra me telefona e dronë dhe ndihmon në kujdesin për pacientët në spitale.

Asnjëra prej tyre nuk është një mendje e përgjithshme. Secila është një mjet i specializuar për një detyrë të vetme. Kjo është pamja e ndershme e IA-së sot: jo një makinë e vetme që mendon, por një grup mjetesh gjithnjë e më të afta, të fuqishme në disa detyra, të kufizuara në të tjera dhe tashmë të pranishme në jetën e përditshme.

Do ta shohësh të shpjeguar? Ja leksioni i regjistruar i Code for Albania për këtë temë.

Provo veten

• Ky mësim përshkruan dy mënyra për ta parë IA-në, njërën si agjent dhe tjetrën si vegël. Me fjalët e tua, cili është ndryshimi, dhe pse pamja e veglës mund të të mbajë më të ndershëm për atë që sistemet e sotme bëjnë vërtet?
• Cili është ndryshimi mes inteligjencës artificiale të ngushtë dhe asaj të përgjithshme, dhe cilit lloj i përket çdo IA mbresëlënëse që has sot?
• Mësimi thotë se pjesa më e madhe e IA-së kryen në heshtje detyra të zakonshme. Jep një shembull të përditshëm që përmend dhe shpjego pse ai është një mjet i specializuar dhe jo një mendje e përgjithshme.